Asian Ginseng trong ẩm thực và y học cổ truyền

Bối cảnh dùng thuốc truyền thống và vai trò của nhân sâm châu Á

Nhân sâm châu Á (Panax ginseng) là một thảo mộc có lịch sử sử dụng trong y học truyền thống Trung Quốc hàng ngàn năm. Như một loại tăng lực và thuốc chỉ trị chung, nó thường xuất hiện trong các toa thuốc truyền thống tại Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, đặc biệt cho bệnh nhân mạn tính và bệnh nhân unc xơ ^[1]. Các dược chất chính của nó là ginsenosides – một nhóm hơn hai chục hợp chất tự nhiên, có mặt ở cả Panax ginseng và các loài Panax khác được dùng trong y học thảo dược ^[1]. Các ginsenosides chịu trách nhiệm cho các hoạt động sinh học và dược lý học như chống oxy hóa, kháng viêm, thư giãn mạch máu và chống unc tính ^[2].

Các tác dụng được đề xuất trên người và bằng chứng hiện đại

Một số nghiên cứu nhỏ gợi ý rằng nhân sâm châu Á có thể cải thiện chức năng nhận thức ở người trưởng tuổi, bao gồm tư duy trừu tượng, sự chú ý, kỹ năng tính toán và thời gian phản xạ, nhưng không ở người trẻ ^[3]. Tuy nhiên, mọi lợi ích của nhân sâm châu Á đối với trí nhớ dường như phụ thuộc vào sự kết hợp thêm bạch quả (ginkgo). Một số nghiên cứu sơ bộ cho thấy chiết xuất nhân sâm châu Á có thể giúp giảm nguy cơ mắc cúm, nhưng không làm giảm mức độ nặng hay thời gian kéo dài của các triệu chứng.

Một tổng quan năm 2023 từ 19 nghiên cứu (2.413 người tham gia) gợi ý hai kết quả đáng chú ý: dùng đơn độc nhân sâm châu Á có thể có tác dụng có lợi nhỏ đối với mệt mỏi chung; và một số công thức thảo dược chứa nhân sâm cùng các thành phần khác có thể hữu ích cho mệt mỏi mạn tính, chứ không phải chỉ riêng nhân sâm. Tuy nhiên, không phải tất cả các nghiên cứu đồng thuận về lợi ích này.

Một tổng quan năm 2022 từ 20 nghiên cứu (1.295 người tham gia) nhận thấy nhân sâm châu Á cải thiện một số yếu tố chuyển hóa tim mạch ở người tiền tiểu đường và tiểu đường, bao gồm nồng độ đường huyết đói, cholesterol toàn phần và một số dấu ấn viêm. Tuy nhiên, các nghiên cứu về việc dùng nhân sâm để cải thiện kiểm soát đường huyết ở bệnh tiểu đường vẫn chưa kết luận và còn mâu thuẫn.

Một số nghiên cứu cho thấy uống nhân sâm châu Á có thể cải thiện chức năng tình dục ở người bị rối loạn cương dương (ED), cả ở người có liên quan đến phì đại tuyến tiền liệt và người không liên quan. Một nghiên cứu nhỏ gợi ý rằng nó có thể cải thiện một số khía cạng của chức năng tình dục. Phần lớp các nghiên cứu cho thấy nhân sâm châu Á không cải thiện hiệu suất vận động thể thao.

Hiện có sự quan tâm đến việc dùng nhân sâm châu Á cho nhiều tình trạng khác như lão hóa, hen suyễn và lo âu, nhưng chưa có đủ bằng chứng đáng tin cậy để khẳng định lợi ích cho các tình trạng này.

Cơ chế hoạt động và nghiên cứu trên thể nghiệm

Một bài tổng quan năm 2024 về cơ chế bảo vệ tim mạch của nhân sâm châu Á cho thấy nó được dùng trong y học Trung Quốc để điều trị bệnh tim mạch và vẫn được sử dụng rộng rãi để cải thiện triệu chứng lâm sàng của nhiều bệnh tim mạch khác nhau. Tuy nhiên, hiện vẫn thiếu tóm tắt và phân tích cơ chế cụ thể mà nhân sâm thực hiện tác động bảo vệ tim mạch. Bài tổng quan này cung cấp phân tích các nghiên cứu trên thể nghiệm và in vitro về nhân sâm và các dược chất chính trong việc giảm thiểu tổn thương do bệnh tim mạch ^[4].

Lưu ý an toàn và chống chỉ định

Sử dụng nhân sâm châu Á qua đường uống ngắn hạn (tối đa 6 tháng) theo liều lượng khuyến nghị dường như an toàn cho hầu hết mọi người. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyên không nên dùng cho trẻ sơ sinh, trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú. Hiện chưa có đủ thông tin về an toàn khi dùng bôi ngoài da; có thể gây kích ứng, nóng rát. Mất ngủ là tác dụng phụ phổ biến nhất. Các tác dụng hi r r rất như phát ban nghiêm trọng, tổn thương gan và phản ứng dị ứng nghiêm trọng cũng đã được báo cáo.

Nhân sâm châu Á có thể làm trầm trọng thêm các rối loạn tự miễn và can thiệp vào quá trình đông máu. Một số bằng chứng