Atiso trong ẩm thực và y học cổ truyền

Bối cảnh sử dụng truyền thống

Atiso (Cynara scolymus), còn gọi là cúc bắp đỏ hoặc artichoke, đã được dùng lâu đời trong y học truyền thống. Theo nghiên cứu ^[1], loài thực phẩm chức năng này được xem là thảo dược ngoại lai trong lý thuyết Y dược Trung Quốc, với các tính năng được tích lũy qua thời gian dài quan sát thực đơn. Trong y học phương Tây, atiso cũng được ghi nhận như một loại thảo dược phổ biến từ xưa đến nay ^[2].

Công dụng và hoạt chất chính

Atiso giàu cynarin – một hợp chất bay hơi và tinh chất có hoạt tính sinh học cao ^[3]. Dược liệu này thường được dùng để hỗ trợ chức năng gan và tiêu hóa chất béo. Nghiên cứu cho thấy chiết xuất lá atiso có khả năng bảo vệ tế bào chống lại các đột biến gen do chất độc hóa học gây ra ^[2]. Ngoài ra, tại Việt Nam và một số nước khác, atiso cò được sử dụng trong thực phẩm chức năng và trà thảo mộc nhờ lợi ích sức khỏe được chứng minh ^[4].

Ứng dụng hiện đại và tiềm năng

Trong thời gian gần đây, atiso được nghiên cứu ứng dụng rộng rãi hơn, bao gồm cả trong chăn nuôi gia cầm. Một bài đánh giá năm 2021 chỉ ra rằng bột và chiết xuất atiso có tác dụng tích cực trong chế độ dinh dưỡng cho gà con ^[5]. Điều này phản ánh tiềm năng mở rộng sử dụng của dược liệu này vừa trong y học, vừa trong công nghiệp thực phẩm chức năng và thú y.

Lưu ý khi sử dụng

Mặc dù có nhiều lợi ích, người dùng cần lưu ý một số điều kiện. Những người bị tắc mật hoặc sỏi mật nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng atiso thường xuyên, vì có thể ảnh hưởng đến tiêu hoá mật ^[3]. Ngoài ra, do nhu cầu sử dụng cao, các sản phẩm chứa atiso dễ bị thay thế giả mạo; do đó, cần dùng phương pháp xác minh chính xác như PCR kết hợp cùng phân tích tan chảy cao độ (HRM) để đảm bảo chất lượng ^[4].