Bạch tật lê có tác dụng phụ hoặc lưu ý gì không?

Giới thiệu về Bạch tật lê

Bạch tật lê (Tribulus terrestris) là quả của cây gai chống, thuộc họ Gai chống, mọc rộng khắp miền bắc Australia, Đông Nam và Địa Trung Hải châu Âu, châu Phi, Nam Á. Ở Việt Nam, cây này mọc nhiều ở vùng ven biển từ Quảng Bình trở vào, đặc biệt là Bình Thuận. Cây dạng bò lan trên mặt đất, cao 30–60 cm, lá kép lông chim, hoa vàng, quả nhỏ.

Trong y học cổ truyền, bạch tật lê thường dùng để chữa các chứng về mắt như đau mắt đỏ, chảy nước mắt. Một số nguồn ghi nhận công dụng hỗ trợ điều trị suy giảm tình dục, cường dương, bổ thận, lợi tiểu và khắc phục bất lực ở nam giới. Theo dữ liệu WIPO, có 13 sáng chế liên quan đến bạch tật lê, trong đó 6 khẳng định công dụng tăng cường sức khỏe tình dục.

Tác dụng phụ thận kinh đã được ghi nhận

Một số trường hợp báo cáo cho thấy bạch tật lê có thể gây chấn thương thận nặng ở người khỏe mạnh. Một nghiên cứu năm 2010 mô tả trường hợp một bệnh nhân nam người Iran đã sử dụng dịch chiết xuất bạch tật lê để phòng ngừa đá thực thể, kết quả là xuất hiện chứng độc tính gan, thận và thần kinh ^[1]. Một trường hợp khác năm 2015 cũng ghi nhận ở một thanh niên khỏe mạnh, sau khi dùng bạch tật lê xuất hiện bi bilirubinemia nặng, suy thận cấp tính và các con số màu có trong nội tiểu ^[2].

Một nghiên cứu đánh giá lâm sàng năm 2014 về dùng bạch tật lê ở bệnh nhân phụ nữ có chức năng sinh sản bất thường cho thấy các phương thức giám sát an toàn bao gồm đo số đạp, khám lâm sàng, xét nghiệm phòng xạ và theo dõi tác dụng phụ ^[3]. Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng về lâu dài vẫn còn hạn chế.

Rủi ro rhabdomyolysis

Rhabdomyolysis – một biến cố nghiêm trọng do phá hủy cơ động mạch – đã được ghi nhận liên quan đến việc dùng một số thực phẩm bổ sung không kê đơn, trong đó có bạch tật lê. Một báo cáo năm 2024 cho rằng việc dùng bổ sung này không được kiểm soát chặt chẽ bởi FDA và có thể dẫn đến rhabdomyolysis ở một số trường hợp ^[4].

Công dụng tiềm năng trong đá thận

Một nghiên cứu năm 2010 cho thấy dịch nước bạch tật lê có khả năng giảm nhẹ chấn thương tế bào niêm mạc thận do oxalate và ngăn ngừa sự hình thành tinh thể canxi oxalate in vitro ^[5]. Tuy nhiên, công dụng này chỉ được chứng minh ở mô hình thí nghiệm trong ống nghiệm, chưa có nghiên cứu lâm sàng lớn để khẳng định.

Lưu ý sử dụng

Mặc dù bạch tật lê có nhiều công dụng truyền thống và tiềm năng, nhưng các tác dụng phụ nghiêm trọng như chấn thương thận, gan và rhabdomyolysis đã được ghi nhận rõ rệt. Người dùng nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng, đặc biệt nếu có tiền sử bệnh thận, gan hoặc đang dùng thuốc khác. Các sản phẩm chứa bạch tật lê chưa được FDA hoặc các cơ quan quản lý dược phẩm kiểm soát chặt chẽ, dẫn đến nguy cơ gây chấn thương nặng.