Bằng chứng khoa học hiện có về Bình vôi hoa đầu

Dược liệu Bình vôi hoa đầu (Stephania cephalantha)

Bình vôi hoa đầu (Stephania cephalantha) là dược liệu rễ củ của cây dây leo thuộc họ Tiết dê (Menispermaceae), phổ biến ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ. Cây có tên gọi khác như Ngải Tượng, Tử Nhiên, Củ Một, Củ Mối Trộn. Phần dùng làm thuốc là rễ phình thành củ, hình dạng giống bình đựng vôi, vỏ ngoài màu nâu đen, thịt trắng xám, vị đắng. Năm 1940, Bùi Đình Sang đã chiết từ củ bình vôi các chất tinh bột, đường khử oxy, axit malic và me. Cây ưa sáng, thường mọc ở rừng núi đá vôi. Tuy một số nguồn ghi nhận tên khoa học là Stephania glabra (Roxb.) Miers hoặc Stephania rotunda Lour, gây nhỏ lệch trong niên tảng tham chiếu.

Thành phần hoá học chính

Năm 1940, Bùi Đình Sang đã chiết từ củ bình vôi các chất tinh bột, đường khử oxy, axit malic và me. Ngoài ra, cepharanthine (CEP), một trong những alkaloide quan trọng nhất, là thành phần chính được tách chiết từ cây này. CEP là thuốc được sử dụng ở Nhật Bản từ những năm 1950 để điều trị nhiễm trùng, xơ vữa, khô miệng và rụng tóc. Đây là sản phẩm tự nhiên duy nhất được phê duyệt sử dụng cho con người trong lớp alkaloide bisbenzylisoquinoline lớn. CEP chủ yếu được cô lập từ cây Stephania cephalantha Hayata và thể hiện nhiều tính chất dược lý bao gồm kháng oxy hóa, kháng viêm, điều hòa miễn dịch và chống un ^[1].

Hoạt tính dược lý

Cepharanthine (CEP) được chứng minh có hoạt tính kháng oxy hóa mạnh, giúp bảo vệ tế bào chống lại sự oxy hóa quá mức. Ngoài ra, CEP còn thể hiện tính chất kháng viêm và điều hòa miễn dịch, hỗ trợ hệ thống miễn dịch hoạt động hiệu quả. Một số nghiên cứu sơ cấp cho thấy CEP có tiềm năng chống bỏ thai và ức chế sự phát triển của tế bào un, tuy nhiên kết quả này cần được xác minh qua các nghiên cứu lâm sàng lớn hơn ^[1].

Cần lưu ý

Tên khoa học của cây thường được ghi nhận là Stephania cephalantha Hayata, nhưng một số nguồn tham khảo khác lại dùng tên Stephania glabra (Roxb.) Miers hoặc Stephania rotunda Lour, gây nhỏ lệch trong việc tra cứu và tham chiếu. Người dùng nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dược học trước khi sử dụng để tránh nhầm lẫn về giống loài và liều dùng. Các kết quả nghiên cứu về hoạt tính lâm sàng còn hạn chế, cần thêm nghiên cứu để khẳng định hiệu quả và độ an toàn lâu dài.