Black Cohosh trong ẩm thực và y học cổ truyền

Bối cảnh dùng truyền thống

Actaea racemosa (black cohosh), còn gọi là thiên ma, là thảo dược đã được người bản địa Bắc Mỹ sử dụng lâu đời trong y học truyền thống ^[1]. Trong thời gian lâu đời, bản thân cây này được dùng để điều trị nhiều bệnh lý khác nhau như đau khớp, đau đầu, viêm và đau kinh nguyệt ^[1]. Ở thời hiện đại, người ta chủ yếu áp dụng black cohosh vào việc quản lý các triệu chứng mãn kinh như bốc hỏa, lo âu và trầm cảm ^[2].

Phân biệt với bằng chứng hiện đại

Một tổng quan năm 2023 phân tích 22 nghiên cứu cho thấy black cohosh mang lại tiềm năng hỗ trợ các triệu chứng mãn kinh nói chung, đặc biệt là cải thiện tình trạng bốc hỏa ^[3]. Tuy nhiên, bằng chứng hiện đại không hỗ trợ việc black cohosh giảm các triệu chứng lo âu hay trầm cảm ^[3]. Ngoài ra, chưa có đủ dữ liệu để khẳng định black cohosh giúp giảm bốc hỏa liên quan đến điều trị ung thư vú ^[3].

Lo ngại về độ an toàn

Dù black cohosh thường được dung nạp tốt và đã được kiểm chứng an toàn trong các nghiên cứu kéo dài một năm, một số trường hợp tổn thương gan — trong đó có những trường hợp nghiêm trọng — đã được ghi nhận ở người dùng sản phẩm chứa black cohosh ^[3]. Nhiều sản phẩm thương mại còn chứa sai loại thảo dược hoặc lẫn thảo dược khác không ghi trên nhãn, làm tăng nguy cơ gây tổn thương gan ^[4]. Nếu sử dụng black cohosh, cần theo dõi và khám bác sĩ ngay khi xuất hiện dấu hiệu như nước tiểu sẫm màu hoặc mệt mỏi ^[3].

Lưu ý khi dùng

Black cohosh và blue cohosh (thanh ma) là hai loài thảo dược hoàn toàn khác nhau; thanh ma có thể gây tăng huyết áp, tăng đường huyết và đau ngực ^[2]. Hiện chưa rõ black cohosh an toàn cho phụ nữ có tiền sử nhạy cảm với hormone như ung thư vú hay ung thư tử cung ^[3]. Nếu đang dùng bất kỳ thuốc nào, cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng black cohosh để tránh tương tác thuốc hại ^[3]. Ngoài ra, black cohosh có thể không an toàn khi mang thai hoặc cho con bú ^[3].

Kết luận

Dù có nguồn gốc từ dùng truyền thường rộng rãi, black cohosh cần được cân nhắc thận trọng khi áp dụng trong thực hành hiện đại. Bằng chứng cho lợi ích giảm bốc hỏa tương đối tốt, nhưng các triệu chứng lo âu, trầm cảm và các ứng dụng khác vẫn chưa được chứng minh rõ rệt ^[3]. Đặc biệt, lo ngại về tổn thương gan và khả năng nhầm lẫn thảo dược trong sản phẩm thương mại đòi hỏi người dùng phải tỉ thận chọn lựa và theo dõi sát sản phẩm ^[4][3]. Trước khi quyết định dùng black cohosh, đặc biệt là cho những người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc, nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế ^[3].