Butterbur: thành phần và cơ chế tác động

Hoạt chất chính và nguồn gốc thực vật

Butterbur (Petasites hybridus, còn gọi là Petasites officinalis) là một loài thực vật thuộc họ cúc, chứa nhiều hợp chất hoạt chất như kết tinh sesquiterpene ^[1]. Trong các nghiên cứu từ Balkans, các nhà khoa học nhấn mạnh rằng cây butterbur chứa lượng lớn các hợp chất hoạt động bao gồm các ester sesquiterpene, lactone sesquiterpene và alkaloid pyrrolizidine (PA) ^[2]. Trong số các thành phần này, petasin và isopetasin được coi là các thành phần dược phẩm quan trọng nhất ^[1]. Hai kiểu hóa học chính đã được xác định ở butterbur là kiểu petasin và kiểu furanopetasin, tuy nhiên chỉ có kiểu petasin mới phù hợp cho mục đích dược phẩm ^[3].

Cơ chế chống viêm và ức chế leukotriene

Cơ chế hoạt động chính của butterbar liên quan đến khả năng ức chế sản xuất peptido-leukotriene. Nghiên cứu năm 1994 đã chỉ ra rằng chiết xuất từ rễ butterbar có thể làm giảm sản xuất peptido-leukotriene trong các tế bào macrophage vi mô ^[4]. Phân tích hoá học bằng khí thích ứng khối lượng (GC) kết hợp quang phổ khối và tinh infrared đã giúp xác định ba isomer ester oxopetasan, cùng với petasin và isopetasin như những hợp chất chính trong chiết xuất này ^[4]. Kết quả từ nghiên cứu này cho thấy mối liên quan giữa khả năng ức chế peptido-leukotriene và hoạt tính chống viêm của các fraction chiết xuất ^[4].

Hoạt tính chống đau nửa đầu

Dựa trên cơ chế ức chế leukotriene, các nghiên cứu lâm sự cho thấy chiết xuất rễ butterbar có thể giảm tần suất đau nửa đầu ở cả người lớn và trẻ em khi dùng đường uống. Năm 2012, Viện Hàn lâm Thần kinh học Hoa Kỳ (American Academy of Neurology) từng khuyến nghị butterbar để phòng ngừa đau nửa đầu ^[1]. Tuy nhiên, các lo ngại về độ an toàn đã dẫn đến việc ngưng khuyến nghị này vào năm 2015. Ngoài ra, dầu thiên nhiên từ lá và rễ butterbar cũng cho thấy hoạt tính ức chế cholinesterase vừa phải, với tỷ lệ ức chế lần lượt là 33.24% và 26.37% ^[5]. Các chất ức chế cholinesterase được quan tâm vì khả năng chúng có thể làm chậm tiến triển bệnh sa sút thần kinh ^[5].

Rủi ro độc tính và lưu ý sử dụng

Mặc dù có lợi ích tiềm năng, butterbar chứa alkaloid pyrrolizidine (PA) gây độc hại cho gan và phổi, đồng thời có thể gây ung thư ^[1]. PA cũng có thể được hấp thụ qua da qua các vết cắt hoặc trầy xước, do đó các sản phẩm butterbar chứa PA không nên được bôi lên da. Chỉ những sản phẩm đã được xử lý để loại bỏ PA và được chứng nhận không chứa PA mới nên được cân nhắc sử dụng. Một số nghiên cứu ngắn hạn cho thấy sản phẩm không chứa PA có vẻ an toàn khi dùng đường uống trong tối đa 16 tuần ở cả trẻ em và thanh thiếu niên, nhưng vẫn có những trường hợp tổn thương gan hiếm gặp được báo cáo. Butterbar không nên dùng trong thời kỳ mang thai hoặc cho con bú vì có thể gây dị tật bẩm sinh hoặc tổn thương gan. Trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm thảo dược nào, nên tham khảo với chuyên gia y tế để tránh tương tác thuốc nguy hiểm.