Chó đẻ răng cưa có tác dụng phụ hoặc lưu ý gì không?

Giới thiệu

Chó đẻ răng cưa (Phyllanthus urinaria L.) là cây thảo thân thẳng, cao khoảng 30cm, có tên gọi khác như diệp hạ châu, trân châu thảo, thuộc họ Thầu dầu. Cây mọc hoang dại rộng khắp ở Việt Nam, từ thành thị đến nông thôn, và còn được trồng trên cánh đồng, trang trại như nguyên liệu dược liệu. Lá mọt so le, hình thùôn dài 5-15mm, rộng 2-5mm, mép có những rãnh nhỏ giống răng cưa, mặt dưới lá màu xanh lơ. Quả nhỏ, tròn, chứa hạt. Theo nghiên cứu, cây chứa các lignan đặc trưng có hoạt tính sinh học cao. Tuy nhiên, các công dụng chữa trị cụ thể chưa được chứng minh khoa học rõ rệt, cần thêm nghiên cứu để xác định liều dùng an toàn và hiệu quả.

Các tác dụng đã được nghiên cứu

Theo một bài đánh giãn tích hợp, Phyllanthus urinaria đã được miên dịch chứng minh cho các hoạt tính sinh học bao gồm kháng virus, kháng khuẩn, kháng viêm, chống ung thư và điều hòa miễn dịch ^[1]. Cụ thể, cây có khả năng điều chỉnh kích hoạt các tín hiệu quan trọng như NF-kappaB, P13K/AKT và ERK/JNK/P38/MAPKs liên quan đến sự phát triển tế bào, nhân lên, lan truyền và chết tế bào theo đường apoptosis ^[1].

Về công dụng chống độc gan, một nghiên cứu trên chuột cho thấy rằng việc cho thuốc chống đau acetaminophen dẫn đến liều độc có thể gây chết, nhưng sau đó điều trị bằng chiết xuất Phyllanthus urinaria có thể phòng ngừa tử vong. Phân tích sinh sử học phần mô cho thấy chiết xuất này có thể bảo vệ tế bào gan khỏi tổn thương do acetaminophen gây ra, có liên quan đến sự tham gia của cytochrome P450 CYP2E1 ^[2].

Trong lĩnh vực điều trị bệnh gan, một số thử nghiệm lâm sàng đã được thực hiện trên bệnh nhân viêm gan B và viêm gan chất béo không gây doanh (nonalcoholic steatohepatitis). Tuy nhiên, số lượng và quy mô các nghiên cứu lâm sàng cho đến thời điểm hiện tại vẫn còn hạn chế ^[3].

Các vấn đề và lưu ý

Một vấn đề quan trọng cần lưu ý là trong chợ địa phương, thuốc lào Phyllanthus urinaria dễ bị nhiễm chất độc hại hoặc bị thay thế, pha trộn với các loài liên quan khác một cách vô tình hoặc cố ý. Những sự thay thế này đặt ra mối đe dọa tiềm tàng đến an toàn cho người tiê thụ ^[4]. Nguyên nhân chính là do thiếu thông tin di truyền về các loài Phyllanthus, dẫn đến việc cần thêm nhiều bộ đánh dấu phân tử để tránh nhầm lẫn trong nhận dạng ^[4].

Ngoài ra, dù có nhiều công dụng tiềm năng được đề cập đến trong các nghiên cứu trên, nhưng các công dụng chữa trị cụ thể của Phyllanthus urinaria vẫn chưa được chứng minh khoa học rõ rệt. Các nghiên cứu hiện tại chủ yếu dựa trên các thí nghiệm in vitro và một số nghiên cứu in vivo hạn chế ^[3]. Do đó, để xác định liều dùng an toàn và hiệu quả, cần thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng lớn và chất lượng cao.

Kết luận

Phyllanthus urinaria L. (Chó đẻ răng cưa) là một loài thực vật có tiềm năng sinh học cao với nhiều hoạt tính như kháng virus, kháng khuẩn, kháng viêm, chống ung thư và bảo vệ gan. Tuy nhiên, do chưa có đủ bằng chứng khoa học về hiệu quả điều trị cụ thể và an toàn sinh học, người dùng nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dược trước khi sử dụng để điều trị bất kỳ bệnh lý nào. Nhất là trong trường hợp sử dụng kết hợp với thuốc đối với các bệnh nền như bệnh gan, thận, tim mạch, vì có thể gây tương tác thuốc và ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.