Có nên dùng Cát cánh thường xuyên không?

Giới thiệu chung

Cát cánh (Platycodon grandiflorum), còn gọi là Bạch dược, kết cánh, cánh thảo, là rễ khô của cây thuộc họ Hoa chuông (Campanulaceae). Trong y học truyền thống, cát cánh được dùng phổ biến cho các vấn đề như mở phổ hô hấp, giải đờm, hỗ trợ họng và tiết đờ mủ. Theo Sách Thảo Dược Thực của Thẩm Dương, cát cánh cũng áp dụng cho đau ngực, đau bụng dưới và nghẹn ngàm lo âu. Ngoài công dụng thuốc, cát cánh cũng được tiêu thụ phổ biến như thực phẩm chức năng tại Đông Á.

Công dụng theo nghiên cứu khoa học

Theo nghiên cứu trên chuột tiểu (2000), cát cánh có thể giảm triglyceride và cholesterol, đồng thời cải thiện kháng insulin ở chuột béo. Một nghiên cứu khác chỉ ra rằng chiết xuất cát cánh lên chuột béo cũng giảm mỡ huyết và cải thiện đáp ứng insulin ^[1]. Ngoài ra, một glucomannan acetylated (PGP40-1) tách từ cát cánh mới được phát hiện có hoạt tính chống khối u yếu in vitro.

Cơ chế hoạt động

HPLC phân tích cho thấy rễ cát cánh chứa nhiều loại platycodins, với tổng cộng 12 thành phần được xác định. Nghiên cứu đa omics trên chuột tiết lộ rằng inulin-type fructan từ cát cánh (PGPI-1-a) có hiệu lực bảo vệ phổi chống lại thay đổi mô môi trường do PM2.5 gây ra sau phơi nạp 4 tháng ^[2]. Nghiên cứu trên tế bào BV2 của chuột cho thấy chiết xuất cát cánh ức chế sản xuất prostaglandin E2, nitric oxide và interleukin-8 khi bị kích thích bởi lipopolysaccharide, gợi ý tác dụng kháng viêm ^[1].

Thành phần hoá học

Theo bài tổng quan năm 2023, nhà nghiên cứu đã xác định 219 thành phần hóa học trong cát cánh, bao gồm 89 saponin, 11 flavonoid, 21 polysaccharide, 14 phenolic acid, 6 polyacetylene, 5 sterol, 34 axit béo, 17 axit amin và 22 nguyên tố vi lượng ^[3]. Ngoài ra, bản đồ gen chuỗi chân không của cát cánh đã được lắp ráp hoàn chỉnh, cung cấp cơ sở cho nghiên cứu đường dẫn sinh học và hệ tiểu hóa gen ^[4].

Đánh giá an toàn

Một nghiên cứu đánh giá an toàn trên chuột tiết lộ rằng chiết xuất cát cánh lên men (FPGE) có hiệu lực kháng viêm cao hơn so với chiết xuất không lên men, nhưng thông tin độc hại cho FPGE vẫn thiếu ^[5]. Do đó, cần thêm nghiên cứu để xác định hồ sơ độc hại lâu dài khi sử dụng cát cánh dưới dạng thực phẩm chức năng hoặc thuốc truyền thống.

Kết luận

Cát cánh là một loài thảo dược đa năng với nhiều công dụng được hỗ trợ bởi bằng chứng khoa học, tuy nhiên phần lớp nghiên cứu dựa trên nghiên cứu trên chuột hoặc tế bào. Khi cần sử dụng cho các tình trạng bệnh cụ thể như bệnh phổi, tiểu đường hoặc viêm hô hấp, nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dược lâm y tế.