Có nên dùng Chà là thường xuyên không?

Giới thiệu chung về Chà là (Phoenix dactylifera)

Chà là (Phoenix dactylifera) là loài cây thuộc họ Arecaceae, có 14 loài trong genus Phoenix lan truyền từ Đảo Verde đến Đông Nam Á. Đây là loài trồng quan trọng vì trái cây chứa hạt có tên gọi chính xác là chà là, được dùng làm thực phẩm và trong y học cổ truyền. Tuy nhiên, do thiếu đặc điểm hình thái rõ rệt và lai hóa giữa các loài, việc phân biệt các loài Phoenix khó khăn. Nghiên cứu đã đề xuất sử dụng đánh dấu ADN như khu vực psbZ-trnfM trong chloroplast để giúp xác định chính xác hơn. Mặt khác, nghiên cứu về gen mitochondriên của P. dactylifera var. Khanezi cho thấy gen này gần liên quan với var. Khalas. Ở một số nghiên cứu khác, hạt chà là được dùng để nghiên cứu tác động lên gan, nhưng công dụng cụ thể cần thêm nghiên cứu. Ở Mỹ, chà là cũng được trồng rộng rãi nhưng chịu ảnh hưởng bởi bệnh hại như cháy đen do Neodeightonia phoenicum.

Tính chất chống oxy hóa và bảo vệ tế bào

Phoenix dactylifera exhibits potent anti-oxidative properties both in vitro and in vivo. This allows the fruit to prevent depletion of intrinsic protection from oxidative cell damage ^[1]. Nhờ tính chất này, chà là có tiềm năng trong phòng ngừa hư tổn tế bào do oxy hóa gây ra. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng hiệu quả bảo vệ tế bào này chủ yếu được chứng minh ở mô hình nghiên cứu động vật và trong ổ định, chưa có đủ bằng chứng lâm sàng ở con người để kết luận chắc chắn.

Hoạt chất chống un và ức chế tế bào un

Ethyl acetate fraction of Phoenix dactylifera L. (Ajwa dates) đã được nghiên cứu đánh giá tác dụng chống un trên tế bào un tiền liệt (PC3). Nghiên cứu chỉ ra khả năng gây apoptosis và dừng chu trình tế bào un ^[2]. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu trên tế bào un nhân loại trong điều kiện ổ định, chưa chứng minh hiệu quả điều trị un thực sự ở bệnh nhân. Các nhà nghiên cứu khuyến nghị cần thực hiện nghiên cứu lâm sàng để đánh giá an toàn và hiệu quả sử dụng chà là trong điều trị un.

Hoạt tính kháng khuẩn và chống nhiễm trùng

Silver nanoparticles (AgNPs) được tổng hợp xanh từ các dịch chiết xuất để từ lá cây chà là đã được đánh giá về tính năng lực kháng khuẩn và chống nấm ^[3]. Phoenix dactylifera L. là một loài cây y dược giàu axit phenolic và flavonoids. Tuy nhiên, nghiên cứu này chủ yếu tập trung vào hoạt tính của AgNPs chứ không phải trực tiếp từ chính trái cây chà là, do đó cần thêm nghiên cứu để khẳng định hiệu quả kháng sinh trùng thực sự của chà là.

Tác dụng bảo vệ thần kinh và giảm độc

Phoenix dactylifera và các hợp chất polyphenols đã được dùng để giảm tác động độc hại của monosodium glutamate (MSG) trên vùng dentate gyrus của chuột ^[4]. Nghiên cứu cho thấy MSG gây tổn thương thần kinh do kích thích quá mức, trong khi chà là có thể giúp bảo vệ tế bào thần kinh. Tuy nhiên, đây là nghiên cứu trên chuột, chưa có bằng chứng đủ để khuyến nghị sử dụng chà là cho bệnh nhân có bệnh thần kinh.

Hạn chế nghiên cứu và cần thiết phải tham khảo bác sĩ

Mặc dù có nhiều nghiên cứu tiềm năng về tác dụng y dược của chà là, nhưng hầu hết các nghiên cứu đều được thực hiện trên mô hình ổ định hoặc động vật. Nghiên cứu ^[5] chỉ ra rằng việc chuẩn hóa liều lượng (như 7 quả chà là/ngày) vẫn chưa đủ để đưa ra kết luận rõ rệt về hiệu quả điều trị. Bệnh nhân có bệnh lý cụ thể hoặc đang sử dụng thuốc nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng chà là như một bổ sung thực phẩm hay thuốc truyền thống.