Có nên dùng Cúc chỉ thiên thường xuyên không?

Cúc chỉ thiên (Elephantopus scaber): Dược liệu đa công dụng, bằng chứng khoa học còn hạn chế

Cúc chỉ thiên (Elephantopus scaber L.) là cỏ mọc hoang thuộc họ Cúc (Asteraceae), phổ biến ở Việt Nam và nhiều nước châu Á. Cây có tên gọi khác như cỏ lưỡi mèo, địa đảm đầu, bồ công anh. Theo nguồn tham khảo, cây được dùng làm thuốc truyền thống với các công dụng như giải độc, thanh nhiệt, tiêu viêm, lợi tiểu, chữa viêm gan, vàng da, cảm sốt, viêm họng. Nghiên cứu gen chloroplast của cây cho thấy gen có độ dài 152.375 bp, chứa 80 gen mã hoá protein, 30 gen tRNA và 4 gen rRNA. Tuy nhiên, một số nguồn chỉ nêu các công dụng dùng thử chưa có bằng chứng khoa học kiểm chứng rõ ràng.

Khả năng chống viêm: Cơ chế qua tín hiệu NF-kappaB

Theo nghiên cứu, ethanol extract of Elephantopus scaber Linn. (ESE) được dùng trong thuốc truyền thống để điều trị các bệnh viêm như sốt, viêm họng, tiêu chảy, phù khớ. Nghiên cứu chỉ ra rằng ESE giảm phản ứng viêm bằng cách ức chế tín hiệu NF-kappaB, cụ thể là làm giảm hoạt động liên kết p65-DNA trong tế bào vô cùng kích hoạt bởi lipopolysaccharide (LPS). Đây là bằng chứng khoa học cụ thể về cơ chế chống viêm của cây ^[1].

Bảo vệ gan: Kết quả tích cực trong mô hình chuột

Cúc chỉ thiên truyền thống làm thuốc gan tốn. Nghiên cứu so sánh giữa E. scaber và Phyllanthus niruri trên mô hình tổn thương gan do rượu bia ở chuột cho thấy E. scaber có tác dụng bảo vệ gan. Nghiên cứu xác định nội dung tổng phenol và tổng flavonoid trong chiết xuất ethanol của cây. Các chỉ số sinh học nội mô gồm AST, ALT, ALP, triglyceride được đo để đánh giá hiệu quả bảo vệ gan ^[2].

Hạ đường huyết và bảo vệ thận: Kết quả tích cực trong mô hình chuột tiểu đường

Nghiên cứu về dược liệu cây thể hiện rằng bất thường lipid là biến chứng phổ biến trong tiểu đường. Ở chuột tiểu đường do streptozotocin (STZ) gây ra, tăng đường huyết đi kèm với rối loạn lipid và chức năng thận (bao gồm bất thường ure, protein, creatinine). Chiết xuất nghiên cứu từ rễ cây cho thấy tiềm năng hạ đường huyết và bảo vệ chức năng thận ^[3].

Giới hạn bằng chứng và khuyến nghị

Ba nguồn tham khảo trên cung cấp bằng chứng khoa học cụ thể về một số công dụng của Cúc chỉ thiên, tuy nhiên quy mô nghiên cứu đều là trên mô hình động vật hoặc tế bào, chưa có nghiên cứu lâm sàng con người. Các công dụng khác như giải độc, thanh nhiệt, tiêu viêm, lợi tiểu, chữa vàng da, cảm sốt chưa có bằng chứng khoa học đủ để khẳng định. Người dùng nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dược liệu trước khi sử dụng để điều trị bất kỳ tình trạng bệnh lý cụ thể nào.