Cỏ ngọt trong ẩm thực và y học cổ truyền

Bối cảnh truyền thống và dược liệu Cỏ ngọt

Cỏ ngọt (Stevia rebaudiana), còn gọi là cúc ngọt hay cỏ đường, là cây thân cỏ sống lâu năm thuộc họ Cúc, có nguồn gốc từ Paragoay (Nam Mỹ) ^[1]. Trong lịch sử, thổ dân Garani dùng cây như thực phẩm ngọt và trị bệnh tim, huyết áp cao, béo phì ^[1]. Năm 1899, Bertoni mô tả khoa học, đến năm 1931 các nhà khoa học Pháp xác định stevioside và rebaudioside A là chất tạo độ ngọt chính ^[1].

Công dụng truyền thống và ứng dụng hiện đại

Trong thực hành địa phương, ứng dụng của Cỏ ngọt phong phú, bao gồm cả dạng nội và ngoại liễu ^[2]. Ở Nam Mỹ, cỏ được dùng làm chất ngọt tự nhiên và thêm vào thực phẩm chức năng, đồ uống sức khỏe ^[3]. Trong y học dân gian, ở Argentina, nước pha lá Cỏ ngọt dùng để hạ cholesterol, điều chỉnh lipid máu, giảm huyết áp và tăng cường chức năng tim ^[2]. Vai trò giảm thèm đường của Cỏ ngọt được nhấn mạnh như một can thiệp dinh dưỡng quan trọng cho bệnh đông mỡ và quản lý cân nặng ^[2].

Bằng chứng khoa học hiện đại

Theo nghiên cứu, chiết xuất từ lá Cỏ ngọt có hoạt tính chống oxy hóa cao hơn so với từ thân cây, qua các xét nghiệm ORAC và CAA ^[1]. Tuy nhiên, stevioside và rebaudioside A có giá trị ORAC thấp và không tạo độc tính tế bào ^[1]. Cỏ ngọt thường dùng như thay thế đường cho bệnh nhân tiểu đường, nhưng công dụng và tác hại cụ thể cần nghiên cứu thêm ^[1].

Kết luận và hướng nghiên cứu

Cỏ ngọt (Stevia rebaudiana) có lịch sử sử dụng truyền thống lâu đời như thực phẩm ngọt và thuốc truyền thống, đặc biệt ở khu vực bản địa Paragoay và các nước Nam Mỹ khác ^[1][3][2]. Các công dụng truyền thống bao gồm hỗ trợ tiêu hóa, điều chỉnh đường huyết, giảm huyết áp và quản lý cân nặng đang được khẳng định qua nghiên cứu khoa học ^[3][2]. Tuy nhiên, dù có hoạt tính chống oxy hóa từ chiết xuất lá, các dẫn xuất chính như stevioside và rebaudioside A lại có hoạt tính thấp và chưa có bằng chứng độc hại tế bào rõ rệt ^[1]. Với vai trò ngày càng rộng lớn trong thực phẩm chức năng và đồ uống lành mạnh, Cỏ ngọt cần được nghiên cứu thêm về liều dùng an toàn, tương tác thuốc và tác dụng lâu dài, đặc biệt khi áp dụng cho bệnh nhân tiểu đường hoặc các bệnh nền ^[1]. Người dùng nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi dùng lâu dài hoặc thay thế đường trong chế độ ăn cho bệnh lý cụ thể ^[1].