Cỏ tranh có tác dụng gì?

Giới thiệu

Cỏ tranh (Imperata cylindrica (L.) Beauv.) là cây thực vật lá lục thuộc họ Poaceae, mọc hoang rộng khắp Việt Nam. Cây có tên gọi khác như bạch mao, rễ cỏ tranh. Rễ cỏ tranh có vị ngọt, tính hàn, được dùng trong y học truyền thống để thông tiểu tiện, tẩy độc, trừ phục nhiệt, điều trị tiểu tiện khó khăn, nội nhiệt phiền khát, đái ra máu, nôn ra máu, chảy máu cam, sốt nóng. Ngoài ra, cây cỏ tranh còn có khả năng hình thành khoáng chất sắt tự nhiên trong mô và tế bào rễ, thân, lá khi sống ở môi trường giàu sắt như bờ sông Tinto ở miền Tây Ban Do, nơi có độ pH rất thấp (khoảng 2.3) và nồng độ sắt, sulfat, kim loại nặng cao. Tuy nhiên, một số công dụng y học của cây chưa được chứng minh khoa học rõ ràng, cần thêm nghiên cứu để xác thực hiệu quả và an toàn sử dụng.

Hóa học và thành phần hoạt chất

Theo nghiên cứu tổng hợp năm 2021, Cỏ tranh (Imperata cylindrica) là cây thuốc nam bản địa của khu vực Tây Nam Á và các vùng nhiệt đới, cận nhiệt đới. Đến nay, đã có 72 hợp chất hoá học được cô lập và xác định từ I. cylindrica. Trong số các hợp chất này, saponin, flavonoid, phenol và glycoside là những thành phần chính ^[1]. Những thành phần này được cho là cơ sở cho nhiều hoạt tính dược lý của cây.

Hoạt tính dược lý đã được chứng minh

Nghiên cứu từ năm 2021 cho thấy chiết xuất từ I. cylindrica có tiềm năng điều trị nhiều bệnh nhờ các hoạt tính như vừa miễn dịch, kháng sinh, chống ung thư, chống viêm ^[1]. Trong đó, một nghiên cứu năm 2023 xác định được cylindrin – hợp chất hoạt chất chính từ I. cylindrica – có khả năng bảo vệ chống xơ hóa thận và điều trị bệnh thận mạn bằng cơ chế làm giảm đường dẫn LXR-alpha/PI3K/AKT, đồng thời ức chế hình thành tế bào vô cùng M2 ^[2]. Đây là bằng chứng khoa học hỗ trợ việc dùng cây trong điều trị bệnh thận mạn, như đã được ghi nhận trong y học Trung Quốc truyền thống.

Ngoài ra, nghiên cứu năm 2024 đánh giá tiềm năng kháng virus SARS-CoV-2 từ I. cylindrica, đặc biệt là biến chủng Omicron và các dòng phụ của nó. Tuy nhiên, nghiên cứu này chủ yếu dựa trên dự báo tính toán chứ không phải thí nghiệm sinh học ^[3].

An toàn sử dụng

Về mặt an toàn, một nghiên cứu năm 2020 cho thấy chiết xuất metanol từ rễ I. cylindrica an toàn ở liều thấp, được kiểm chứng qua các bài kiểm tra độc tính cấp tính và tiếp xúc ngắn hạn theo protokol OECD. Chiết xuất này được cho vào tụy cho chuột đực ở liều đơn 5000 mg/kg ^[4]. Tuy nhiên, nghiên cứu này cũng chỉ ra rằng chiết xuất có tác dụng độc hại với tế bào ung thư, nhưng chưa được nghiên cứu sâu rộng ^[5].

Hạn chế và cần nghiên cứu thêm

Một số hạn chế trong nghiên cứu hiện tại bao gồm: chưa xét đến chiết xuất từ lá và phương pháp chiết xuất bằng nước ^[5]. Ngoài ra, một số công dụng truyền thống như thông tiể tiện, tẩy độc, trừ phục nhiệt, điều trị tiểu tiện khó khăn, nội nhiệt phiền khát, đái ra máu, nôn ra máu, chảy máu cam, sốt nóng chưa được chứng minh khoa học rõ ràng. Cần thêm các nghiên cứu lâm sàng và thí nghiệm để xác thực hiệu quả và an toàn sử dụng lâm sàng của cây thuốc này.