Củ nần có tác dụng gì?

Giới thiệu chung

Củ nần (Dioscorea hispida), còn gọi là Ubi Gadong ở Malaysia, là một loài cây cây củ độc chứa alkaloid dioscorine ^[1]. Nguồn tham khảo cho biết, cây này có hơn 600 loài phân bố rộng ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới ^[1]. Alkaloid từ củ này có thể gây buồn nôn, chóng mặt, ngủ giấc và buồn ngủ ở con người ^[1]. Tuy nhiên, tinh bột từ củ nần có thể ăn được sau khi loại bỏ hợp chất độc hại ^[1]. Nghiên cứu SEM cho thấy hạt tinh bột có hình đa diện, kích thước từ 1.8 microm đến 3.5 microm, khác biệt với các loài Dioscorea khác do nguồn gốc sinh học và môi trường trồng khác nhau ^[1].

Theo Bệnh viện huyện Kon Chro (Gia Lai), vào ngày 25/10/2012, 8 bệnh nhân nam từ Phù Mỹ (Bình Định) nhập viện với triệu chứng đau đầu, đau bụng, nôn mửa và tiêu chảy sau khi ăn củ nần tươi. Các bệnh nhân đã được chẩn đoán ngộ độc do tiếp xúc với củ nần chưa qua xử lý. Trường hợp này nhấn mạnh tính độc và nguy cơ nhầm lẫn với các loại rễ củ khác khi không biết cách xử lý.

Tác dụng sinh học đã có bằng chứng

Dioscorea hispida được biết đến như một loại cây có giá trị dinh dưỡng và thuốc lá do sự hiện diện của các hợp chất hoạt tính như saponin ^[2]. Nghiên cứu đã xác định được sự hiện diện của saponin thực phẩm từ D. hispida ^[2]. Tuy nhiên, các cơ chế sinh học cụ thể và tác dụng điều trị cụ thể chưa được chứng minh rõ ràng trong các nghiên cứu nhân động.

An toàn sử dụng

Theo nghiên cứu đánh giá an toàn, liều dùng đơn lẻ của chiết xuất nước củ nần lên đến 2.000 mg/kg trọng lượng cơ thể không gây tử vong hoặc thay đổi hành vi ở động vật ^[3]. Nghiên cứu này được thực hiện với các liều đơn thứ nhất là 5, 50, 300 và 2.000 mg/kg trọng lượng cơ thể ^[4]. Tuy nhiên, các nghiên cứu này chủ yếu dựa trên mô hình động vật, chưa có bằng chứng đủ về an toàn sử dụng lâu dài ở con người.

Nguy cơ và lưu ý

Củ nần chứa hợp chất độc như dioscorine, có thể gây các triệu chứng độc như buồn nôn, chóng mặt, ngủ giấc và buồn ngủ nếu ăn chưa qua xử lý ^[1]. Trường hợp bệnh nhân ngộ độc tại Gia Lai vào năm 2012 cho thấy nguy cơ nghiêm trọng khi tiếp xúc với củ nần tươi chưa được chế lượng ^[1]. Tinh bột chỉ có thể an toàn khi đã qua quy trình loại bỏ hợp chất độc ^[1].

Kết luận

Củ nần (Dioscorea hispida) chứa các hợp chất hoạt động sinh học tiềm năng nhưng cũng mang tính độc cao nếu chưa qua xử lý ^[1][2]. Một số nghiên cứu trên động vật cho thấy chiết xuất có mức an toàn tương đối ở liều dùng cụ thể ^[3][4]. Tuy nhiên, bằng chứng về tác dụng điều trị cụ thể ở con người còn hạn chế. Người dân nên tránh ăn củ nần tươi trực tiếp và nên tham khảo ý kiến chuyên gia y tế khi có nhu cầu sử dụng liên quan đến sức khỏe.