Cúc chỉ thiên có tác dụng gì?

Cúc chỉ thiên (Elephantopus scaber): Công dụng có bằng chứng khoa học

Cúc chỉ thiên (Elephantopus scaber L.) là cỏ mọc hoang thuộc họ Cúc (Asteraceae), phổ biến ở Việt Nam và nhiều nước châu Á. Cây có tên gọi khác như cỏ lưỡi mèo, địa đảm đầu, bồ công anh. Theo nguồn tham khảo, cây được dùng làm thuốc truyền thống với các công dụng như giải độc, thanh nhiệt, tiêu viêm, lợi tiểu, chữa viêm gan, vàng da, cảm sốt, viêm họng. Nghiên cứu gen chloroplast của cây cho thấy gen có độ dài 152.375 bp, chứa 80 gen mã hoá protein, 30 gen tRNA và 4 gen rRNA. Tuy nhiên, một số nguồn chỉ nêu các công dụng dùng thử chưa có bằng chứng khoa học kiểm chứng rõ ràng.

Bảo vệ gan

Nghiên cứu so sánh tác động bảo vệ gan của chiết xuất cúc chỉ thiên với Phyllanthus niruri trên mô hình chóng gan do rượu bia ở chuột cho thấy chiết xuất có hành động bảo vệ gan ^[1]. Kết quả cho thấy tăng nhẹ các chỉ số sinh học nội tiểu như AST, ALT, ALP, triglyceride và các chỉ số gan khác đều được cải thiện ^[1]. Nghiên cứu khác xác định tác động bảo vệ gan của Elephantopus scaber subsp. oblanceolata, E. mollis và Pseudoelephantopus spicatus trên mô hình độc tính CCL4 ở thỏ ^[2]. Kết quả chỉ ra rằng tăng đột ngột transaminase nồng độ cao trong huyết tương (SGOT và SGPT) do CCL4 gây ra có thể giảm đáng kể khi điều trị với E. scaber subsp. oblanceolata (p < 0.001) ^[2]. Ngoài ra, nghiên cứu về tác động của Elephantopus scaber L. đến sự tái tạo gan sau phẫu thuật gan một phần (PHx) ở chuột cho thấy cây có thể kích thích sự tái tạo gan thông qua ảnh hưởng đến các yếu tố tăng trưởng (HGF và IGF-1) và điều chỉnh chu trình tế bào cùng hệ thống chống apoptosis ^[3].

Ức chế viêm và điều chỉnh miễn dịch

Nghiên cứu về cơ chế chống viêm của chiết xuất ethanol của cúc chỉ thiên (ESE) trên mô hình viêm do LPS kích hoạt ở macrophage cho thấy ESE có khả năng ức chế phản ứng viêm thông qua việc ngăn chặn tín hiệu NF-kappaB bằng cách làm giảm hoạt động liên kết p65-DNA ^[4]. Nghiên cứu điều chỉnh miễn dịch của các dẫn xuất dung môi khác nhau của Elephantopus scaber Linn. ở chuột cho thấy các chiết xuất có tiềm năng điều chỉnh miễn dịch in vivo, được đánh giá bằng các mô hình như hipersensitivity thời gian chậm, phản ứng kháng nguyên huyết thống với SRBC và kiểm tra làm sạch carbon để đo hoạt động gây nên bởi các tế bào tiêu cầu ^[5]. Kết quả cho thấy các dẫn xuất có tác dụng điều chỉnh cả phản ứng miễn dịch thích ứng và bất khả khuẩn ^[5].

Kết luận

Cúc chỉ thiên là cỏ mọc hoang được sử dụng trong thuốc truyền thống với nhiều công dụng. Các nghiên cứu khoa học đã xác nhận một số công dụng bao gồm bảo vệ gan, ức chế viêm và điều chỉnh miễn dịch. Tuy nhiên, một số công dụng truyền thống như giải độc, thanh nhiệt, tiêu viêm, lợi tiểu, chữa viêm gan, vàng da, cảm sốt, viêm họng chưa có bằng chứng khoa học đủ mạnh để khẳng định. Khi cần sử dụng liệu pháp này cho các tình trạng bệnh cụ thể, nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia y tế chuyên môn.