Dâm bụt có tác dụng phụ hoặc lưu ý gì không?

Tác dụng phụ và lưu ý khi dùng Dâm bụt (Hibiscus rosa-sinensis)

Dâm bụt (Hibiscus rosa-sinensis L.) là cây nhỏ thuộc họ Bông (Malvaceae), cao 1–5 m tùy dạng, có lá đơn hình bầu dục, hoa đỏ to mọt đơn độc ở kẽ lá. Cây được trồng rộng ở Việt Nam như hàng rào, cây cảnh, đồng thời các bộ phận lá, hoa, vỏ rễ còn dùng làm thuốc. Theo một số nguồn, lá và hoa dâm bụt chứa nhiều hợp chất hoạt chất như flavonoid dạng catechin có tính kháng oxy hóa, triterpene có khả năng ức chế tiểu đường và một số quinone có tính chất chống unicellular, cytotoxic. Ngoài ra, dâm bụt còn được đánh giá là nguyên liệu thực phẩm chức năng cho chăn nuôi nhờ hàm lượng protein, khoáng chất và năng lượng trao đổi tương đương alfalfa, moringa. Tuy nhiên, công dụng chữa bệnh cụ thể chưa được chứng minh rõ ràng trong các nghiên cứu lâm sàng lớn, và một số thông tin vẫn mang tính tham khảo.

Tác dụng phụ tiềm tàng từ các nghiên cứu thực nghiệm

Theo nghiên cứu trên chuột, methanolic extract của rễ dâm bụt (100–300 mg/kg) được điều trị cùng với reserpine (1 mg/kg, ip) trong 3 ngày cách nhau 2 ngày. Ngày thứ 5, các chuột bị reserpine phát triển đáng kể các chuyển động gãi nhấm và lưỡi chào, nhưng cùng điều trị với chiết xuất rễ dâm bụt giảm thiểu triệu chứng này ^[1]. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ áp dụng trên chuột, chưa có bằng chứng lâm sàng ở người.

Một số nghiên cứu khác cho thấy chiết xuất hoa dâm bụt có thể ảnh hưởng đến các tín hiệu viêm và apoptotic trong tế bào beta (RIN-m5F), đề xuất tiềm năng hỗ trợ điều trị tiểu đường, nhưng cơ chế cụ thể và liều lượng an toàn chưa rõ ràng ^[2]. Nghiên cứu trên chuột cũng chỉ ra rằng trà hoa dâm bụt giàu polyphenol có thể giảm mỡ và stress oxy hóa ở chuột ăn chế đường béo, nhưng tác dụng lâu dài trên người chưa được chứng minh ^[3].

Tác động đến huyết áp và can thiệp thần kinh

Một nghiên cứu đánh giá tác dụng giảm huyết áp của chiết xuất nước hoa dâm bụt (AEHRS) trên chuột cho thấy AEHRS có thể giảm huyết áp nghỉ, liên qua đường đạt ACE-2 và kênh canxi ^[4]. Tuy nhiên, do tác động này, người dùng thuốc hạ huyết áp nên thận trọng để tránh huyết áp giảm quá mức.

Độc tính và ảnh hưởng đến tế bào

Nghiên cứu in vitro và ex vivo cho thấy chiết xuất lá dâm bụt (HrsL) có thể ảnh hưởng đến sự sống chết của tế bào fibroblast và hoạt động của tiểu cầu, bao gồm nồng độ P-selectin và tổng hợp tiểu cầu với các chất kích thích như epinephrine, ADP và collagen ^[5]. Điều này gợi ý nguy cơ ảnh hưởng đến huyết thống và vết cáu, đặc biệt ở người dùng thuốc chống đông huyết.

Kết luận

Hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng lớn chứng minh công dụng điều trị cụ thể của dâm bụt. Các tác dụng phụ tiềm tàng bao gồm ảnh hưởng huyết áp, tương tác với thuốc tiểu đường và đông huyết. Người dùng thuốc điều trị bệnh nền nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng để tránh tương tác thuốc và biến chứng.