Dâm bụt trong ẩm thực và y học cổ truyền

Bối cảnh sử dụng truyền thống

Theo một số nguồn, dâm bụt (Hibiscus rosa-sinensis L.) là cây nhỏ thuộc họ Bông (Malvaceae), cao 1–5 m tùy dạng, có lá đơn hình bầu dục, hoa đỏ to mọc đơn độc ở kẽ lá. Cây được trồng rộng ở Việt Nam như hàng rào, cây cảnh, đồng thời các bộ phận lá, hoa, vỏ rễ còn dùng làm thuốc. Theo một số nguồn, lá và hoa dâm bụt chứa nhiều hợp chất hoạt chất như flavonoid dạng catechin có tính kháng oxy hóa, triterpene có khả năng ức chế tiểu đường và một số quinone có tính chất chống unicellular, cytotoxic. Ngoài ra, dâm bụt còn được đánh giá là nguyên liệu thực phẩm chức năng cho chăn nuôi nhờ hàm lượng protein, khoáng chất và năng lượng trao đổi tương đương alfalfa, moringa. Tuy nhiên, công dụng chữa bệnh cụ thể chưa được chứng minh rõ ràng trong các nghiên cứu lâm sàng lớn, và một số thông tin vẫn mang tính tham khảo.

Sử dụng truyền thống và bằng chứng hiện đại

Hibiscus rosa-sinensis has been largely used in traditional medicine. The current review focuses on the distribution, chemical content, and main uses of H. rosa-sinensis ^[1]. Trong một số nghiên cứu, các tác giả đã báo cáo rằng cây này có nhiều flavonoid dạng catechins với tính chất kháng oxy hóa đã được công nhận; các quinone có tính chất chống unicellular, cytotoxic được sử dụng chống một số loại unicellular; cùng với các triterpene có nhiều dạng kháng oxy hóa mạnh, có khả năng ngăn ngừa tiểu đường, các bệnh về thai kỳ và bệnh thần kinh ^[2]. Tuy nhiên, một số thông tin vẫn mang tính tham khảo và chưa được chứng minh rõ ràng trong các nghiên cứu lâm sàng lớn.

Bằng chứng khoa học hiện đại

Hibiscus rosa-sinensis is a medicinal plant recognized for its pharmacological chemical compounds for humans and animals ^[3]. Nghiên cứu từ năm 2017 cho thấy hoa dâm bụt có thể được sử dụng trong thuốc truyền thống ở Brazil để điều trị tiểu đường, nhưng chưa có bằng chứng khoa học xác nhận hiệu quả này trên thai kỳ ^[4]. Một nghiên cứu khác từ năm 2012 cho biết dù có lịch sử dùng thuốc truyền thống lâu đời, nhưng hiện chưa có dữ liệu về hoạt tính miễn dịch của chiết xuất nước dâm bụt ^[5].

Kết luận

Dâm bụt (Hibiscus rosa-sinensis L.) là cây có giá trị dược liệu và thực phẩm chức năng tiềm năng, nhưng công dụng chữa bệnh cụ thể chưa được chứng minh rõ ràng trong các nghiên cứu lâm sàng lớn. Khi có nhu cầu sử dụng liên quan tới tình trạng bệnh lý cụ thể, nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dược lâm sàng có kinh nghiệm.