Dâu gai trong ẩm thực và y học cổ truyền

Bối cảnh dùng truyền thống

Dâu gai (Maclura tricuspidata) là cây thân cây liễn, có gai sần, lá kép, thường được trồng làm rào chắn hoặc trồng cây xanh. Quả chín có màu tím đỏ, vị ngọt thanh, chứa nhiều dịch thực. Theo nghiên cứu, trích xuất và các hợp chất phytophenolic từ quả dâu gai có khả năng ức chế hoạt tính một số enzyme liên quan đến béo phì như lipase, alpha-amylase, beta-glucosidase, phosphodiesterase IV, alkaline phosphatase và citrate synthase. Tuy nhiên, các nghiên cứu này chủ yếu dựa trên kiểm nghiệm in vitro, chưa có chứng minh rõ tác dụng lâm sàng ở con người. Gen nền mặt của dâu gai đã được xác định hoàn chỉnh, hỗ trợ cho nghiên cứu phân lập và nhận dạng chất rừng.

Trong y học cổ truy thống, lá và quả dâu gai đã được dùng lâu đời ở các nước Đông Á như Hàn Quốc, Trung Quốc và Nhật Bản. Các nhà thầu y truyền thống thường dùng để điều trị viêm, đau khớp, tiểu đường, và hỗ trợ tiêu hóa. Lá dâu gai cũng được nghiền giã hoặc chiết xuất để bôi ngoài da, dùng cho viêm loét dạ dày hoặc các trường hợp viêm nhiễm khác. Những công dụng này được truyền miệng qua nhiều thế hệ, nhưng ít được ghi chép khoa học cụ thể.

Khác biệt với bằng chứng hiện đại

So với cách dùng truyền thống, các nghiên cứu khoa học hiện đại đã bắt đầu khám phá hoạt chất và cơ chế tác động của dâu gai một cách có hệ thống. Theo một nghiên cứu năm 2019, quả dâu gai chứa nhiều hợp chất phenolic và carotenoid, và hoạt tính chống oxy hóa thay đổi tùy theo gia levels chín ^[1]. Ngoài ra, các nhà nhận dạng đã cô lập được bảy cặp isoflavone enantiomeric từ chiết xuất quả dâu gai, trong đó một số gốc có hoạt tính bảo vệ thần kinh ^[2].

Một nghiên cứu khác năm 2024 cho thấy lá dâu gai có tiềm năng tương tác với thuốc điều trị, nhưng cần lưu ý rằng chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để kết luận an toàn khi kết hợp dùng thuốc ^[3]. Ở thí nghiệm trên chuột, chiết xuất lá dâu gai có khả năng bảo vệ niêm mạc dạ dày bằng cách điều chỉnh cAMP và tăng sản xuất dịch niêm mạc ^[4]. Nhà khoa học cũng đã phát triển phương pháp HPLC để định lượng các hoạt chất chính trong cả lá và quả dâu gai, tạo cơ sở cho chuẩn hoá thực phẩm chức năng ^[5].

Hạn chế và triển vọng

Mặc dù có nhiều kết quả khuyến khích từ nghiên cứu in vitro và trên mô hình động vật, nhưng chưa có nghiên cứu lâm sàng trên người để chứng minh hiệu quả và an toàn thực sự của dâu gai. Các nhà nghiên cứu khuyến nghị cần thực hiện các thử nghiệm giai đoạn I, II, III để đánh giá tác dụng lâm sàng. Đồng thời, việc xác định gen nền mặt hoàn chỉnh của dâu gai mở ra cơ hội cho việc phát triển cây giống verbetter và khai thác tối đa tính năng dược lý thông qua kỹ thuật chỉnh gen.

Bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dược liệu trước khi sử dụng dâu gai vào mục đích điều trị bệnh lý.