Sự thật về Astragalus: đâu là hiểu lầm phổ biến?

Hoàng kỳ: Giữa quan niệm dân gian và bằng chứng khoa học

Hoàng kỳ (Astragalus membranaceus), còn gọi là "thảo mộc" trong y dược Việt, đã được dùng hàng ngàn năm trong y học cổ truyền để "bổ thận, chống suy giảm, tăng cường sức đề kháng". Tuy nhiên, bằng chứng khoa học hiện có cho thấy vai trò và giới hạn thực sự của loại dược liệu này.

Tác dụng tiềm năng được khẳng định

Các tổng quan khoa học gần đây cho thấy hoàng kỳ có một số tác dụng sinh học cụ thể. Nghiên cứu năm 2024 từ 20 nghiên cứu (gồm 953 người trưởng thành mắc đái tháo đường típ 2) phát hiện dùng thêm hoàng kỳ bên cạnh thuốc metformin làm giảm đường huyết lúc đói và hemoglobin A1C nhiều hơn so với chỉ dùng metformin ^[1]. Tuy nhiên, phần lớn nghiên cứu có chất lượng thấp và bị xác định có sai lệch.

Tổng quan năm 2023 từ 19 nghiên cứu (gồm 1.094 người tham gia) phát hiện hoàng kỳ tăng cường đáp ứng miễn dịch và giảm nồng độ các cytokine tiền viêm ^[2]. Cytokine là một loại protein do một số tế bào miễn dịch và không miễn dịch tạo ra, có tác động lên hệ miễn dịch. Dù vậy, các nghiên cứu này có quy mô nhỏ và có nhiều điểm khác biệt trong cách thức thực hiện.

Trong lĩnh vực bệnh thận, tổng quan năm 2023 từ 50 nghiên cứu (gồm 3.423 người tham gia) cho thấy việc bổ sung hoàng kỳ vào chăm sóc hỗ trợ hoặc liệu pháp ức chế miễn dịch để điều trị rối loạn thận là bệnh thận màng mang lại cải thiện lớn hơn ở một số chỉ số sức khỏe thận ^[3]. Các tác giả của bài tổng quan nêu ra một số vấn đề ở các nghiên cứu, bao gồm chất lượng thấp, quy mô nhỏ và giới hạn về vị trí địa lý.

Về các bệnh unc sơ, nghiên cứu năm 2023 cho thấy hoàng kỳ có thể ức chế sự lan truyền của khối u và ngăn ngừa tái phát sau phẫu thuật ^[4]. Tuy nhiên, hầu hết bằng chứng đến từ nghiên cứu trên mô hình động vật hoặc nghiên cứu lâm sàng có kích thước nhỏ.

Các chỉ đối trái và thận trọng

Hoàng kỳ có thể an toàn khi dùng đường uống. Dùng tối đa 60 gam mỗi ngày trong thời gian dài tới 4 tháng dường như không gây tác dụng phụ. Tuy nhiên, việc đánh giá an toàn toàn diện vẫn chưa được thực hiện.

Không có đủ thông tin đáng tin cậy để biết việc bôi hoàng kỳ lên da có an toàn hay có tác dụng phụ tiềm ẩn hay không. Vì hoàng kỳ có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng của bệnh tự miễn, người mắc bệnh tự miễn nên tránh sử dụng hoàng kỳ. Ngoài ra, hoàng kỳ có thể tương tác với thuốc ức chế hệ miễn dịch. Nếu đang dùng bất kỳ loại thuốc nào, hãy trao đổi với chuyên viên y tế trước khi dùng hoàng kỳ hoặc các sản phẩm thảo dược khác; một số thảo mộc và thuốc có thể tương tác theo hướng gây hại.

Hiện có rất ít thông tin về việc dùng hoàng kỳ khi mang thai hoặc cho con bú có an toàn hay không. Một số nghiên cứu trên động vật cho thấy trong thai kỳ, hoàng kỳ có thể gây độc cho thai nhi.

Kết luận thực tế

Quan niệm dân gian về hoàng kỳ như "bổ huyết, tăng tuổi thọ, chống lão hóa" chưa được bằng chứng khoa học hiện có khẳng định rõ rệt. Một số tác dụng tiềm năng đã được ghi nhận như tăng cường miễn dịch, giảm viêm, nhưng các nghiên cứu lâm sàng chủ yếu còn nhỏ và có chất lượng kém. Người dùng cần thận trọng, đặc biệt với bệnh nhân tự miễn, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, hoặc phụ nữ mang thai. Luôn nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thảo dược nào.