Sự thật về Black Cohosh: đâu là hiểu lầm phổ biến?

Đối chiếu quan niệm dân gian và bằng chứng khoa học: Black Cohosh (Actaea racemosa)

Từ thực hành dân gian tới nghiên cứu khoa học

Black Cohosh, còn gọi là thăng ma đen, là một thảo dược lâu đời trong y học cổ truyền. Theo một tổng kết năm 2021, Actaea racemosa (AR) – còn biết tới với tên khoa học Cimicifuga racemosa – thuộc họ Ranunculaceae, là cây thảo mầm lại nhiên sinh hững tại Canada và phía Đông Hoa Kỳ ^[1]. Trong y học dân gian, AR được dùng để điều trị các tình trạng như đau cơ khớp, đau đầu, viêm và đau kinh nguyệt ^[1]. Những công dụng này được các nhà khoa học tìm cách khẳng định thông qua các nghiên cứu hiện đại.

Tiềm năng ứng dụng trong mãn kinh và bốc hỏa

Một tổng quan năm 2023 phân tích 22 nghiên cứu về các sản phẩm chứa chiết xuất thăng ma đen cho thấy chúng mang lại tiềm năng hỗ trợ điều trị các triệu chứng mãn kinh chung ^[2]. Trong số các triệu chứng cụ thể, người dùng có thấy cải thiện về tình trạng bốc hỏa, tuy nhiên không có bằng chứng cho thấy chúng giúp giảm các triệu chứng lo âu hay trầm cảm ^[2]. Ngoài ra, chưa rõ liệu thăng ma đen có thể giảm các cơn bốc hỏa liên quan đến điều trị ung thư vú hay không ^[2].

Những rủi ro tiềm ẩn và cảnh báo cần lưu ý

Dù được sử dụng an toàn trong các nghiên cứu kéo dài tới một năm và thường có khả năng tiếp thu tốt, thăng ma vẫn tiềm ẩn nguy cơ gây tổn thương gan ở một số cá nhân ^[2]. Nhiều trường hợp tổn thương gan – trong đó có một số trường hợp nghiêm trọng – đã được ghi nhận ở người dùng sản phẩm mang nhãn thăng ma, dù chưa xác định được mối liên hệ nhận định giữa thảo dược này và tổn thương gan ^[2]. Một số sản phẩm thương mại còn chứa sai loại thảo dược hoặc lẫn thành phần khác không ghi trên nhãn, gây khó khăn trong việc đánh giá an toàn ^[2].

Phân biệt thăng ma và thanh ma – hai thảo dược hoàn toàn khác biệt

Một sự nhầm lẫn cần tránh là phân biệt giữa thăng ma (black cohosh) và thanh ma (blue cohosh – Caulophyllum thalictroides). Hai loại thảo dược này hoàn toàn khác nhau về nguồn gốc và tác dụng. Thanh ma có thể gây tăng huyết áp, tăng đường huyết và đau ngực, đặc biệt nguy hiểm khi dùng để gây sảu giục sinh ở thai kỳ, gây ra các biến chứng đe dọa tính mạng ở trẻ sơ sinh như co giật ^[2].

Khi nào cần tham khảo chuyên gia y tế?

Hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định thăng ma an toàn cho phụ nữ có tiền sử nhạy cảm với hormone như ung thư vú hay ung thữu tử cung ^[2]. Nếu đang dùng bất kỳ loại thuốc nào, việc kết hợp với thăng ma hay bất kỳ thảo dược khác cần được thảo luận với bác sĩ trước khi sử dụng, vì có thể xảy ra tương tác nguy hiểm ^[2]. Đặc biệt, thăng ma có thể không an toàn khi mang thai hoặc cho con bú ^[2]. Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy tổn thương gan như nước tiểu sẫm màu hoặc cơn mệt mỏi kéo dài, người dùng cần ngay lập tức đi khám bác sĩ ^[2].